Geloven in de wetenschap

In de februari-uitzending van Biofides bij Radio Maria België hebben we het over het geloof dat je aan de wetenschap kan hechten, net als dat geloof in God wetenschappelijk zeer goed te verantwoorden is. Sterker nog: de moderne wetenschap geen aanleiding om in een scheppende intelligentie achter de zichtbare en meetbare werkelijkheid te denken. Geloof en wetenschap zijn dus op een enkele niet met elkaar in strijd en hebben elkaar zelfs nodig. Hoe kunnen we dat wat verder uitwerken?

Biofides

Om te beginnen nog eens uitleggen wat Biofides is. He is een initiatief van Vincent Kemme, een leraar biologie uit Nederland, komend uit een katholieke familie maar zonder geloofspraktijk, die tijdens zijn studie in Utrecht in aanraking kwam met mensen die wel zeer expliciet over ‘de Heer’ spraken en voor wie het bestaan van God boven elke twijfel verheven was. Uiteindelijk ontdekt ok hij dat God werkelijk bestaat en een levende persoon is die zich aan je kan openbaren. Na te hebben gewerkt in de ‘nieuwe evangelisatie’ in zijn vaderland gaf hij daar en in België les, totdat zijn gezondheid hem dat niet meer toestond. Dat werd het begin van Biofides, een initiatief dat als doel heeft om de relatie wetenschap en geloof, meer in het bijzonder theologie en biologie, in kaart te brengen en te verhelderen. Die relatie heeft een theoretische kant: de meer filosofische vragen over de redelijkheid van geloof, het bestaan van God, de verenigbaarheid van geloof en wetenschhapn het wezen van de wetenschap, zin en onzin in het debat rond evolutie en schepping en meer. Maar in de tijd en het land waarin hij opgroeide drongen zich ook de meer praktische, dat wil zeggen ethische vragen op: hoe om te gaan met onze menselike seksualiteit en vrucytbaartheid, en het ongeboren menselijk leven, en het terminale leven, en het milieu? Hoe kan je vanuit wetenschap en geloof tot redelijke antwoorden komen op deze vaak delicate levensvragen? Dat is wat Biofides beoogt: redelijke antwoorden over het biologische bestaan en ons omgaan met het leven.

Geloven in de wetenschap

Kan je als gelovig mens ook in de wetenschap geloven? En kan de wetenschapper met zijn volle verstand in God geloven? Laten we ons eerst een afvragen wat ‘geloven’ eigenlijk is? We zouden het willen definiëren als een vertrouwen hebben of stellen in iets of iemand: God, een naaste, een publieke figuur of een opvatting in de samenleving, in de wetenschap, in de mate dat dit ‘iets’ of deze ‘iemand’ je vertrouwen waard is, het verdient, hij zij of het ‘waar’ of ‘waarachtig’ is, ‘goed’, ‘redelijk’. Om dat te bepalen gebruik je je verstand, je gevoel, je intuïtie. Merkwaardig genoeg blijkt ook ‘schoonheid’ een rol en of het ‘vreugde’ bij je verwekt, al zijn dat minder ‘objectieve’ criteria. Als er iémand aan deze criteria beantwoord, dan is het wel God, aangenomen dat Hij bestaat. En dat Hij bestaat weten we omdat  God zich aan ons openbaart: in de natuur, als je het wil zien tenminste. God is net zichtbaar genoeg in de natuurlijke orde om zijn bestaan eruit op te maken, maar net onzichtbaar genoeg om onze vrijheid in takt te laten, zodat we niet gedwongen worden om in zijn bestaan te geloven. Dat maakt het ook redelijk God ‘liefde’ te noemen, want in de liefde laat je elkaar vrij en dring je jezelf niet aan de ander op, maar blijf je ook niet op een onoverbrugbare afstand. In de geschiedenis van de mensheid (vanuit godsdienstig perspectief ook wel ‘heilsgeschiedenis’ genoemd) openbaart God zich door het spreken van profeten, door de roeping van grote figuren als Abraham en Mozes, door tekenen en wonderen en in de hoogste mate in de persoon van Jezus. En God kan zich ook aan ons openbaren door persoonlijke ‘godservaringen’, diep in je hart of in de ‘binnenkamer ‘ van je persoonlijke leven. Zo is het mij vergaan, als student biologie in Utrecht in het begin van de jaren tachtig en zo vergaat het velen: denk aan de levens van de heiligen. Want heiligen zijn mensen zoals ieder van ons die zich openstellen voor de liefdevolle aanwezigheid van God en zijn wil trachten te doen in hun leven , met vallen en opstaan. Dat betekent dat de psalm kan zeggen dat alleen de dwaas beweert dat God niet bestaat. Tot de dwazen willen we niet gerekend worden en dus geloven we in zijn bestaan, misschien tastend, misschien met meer geloofszekerheid. Maar het gaat nog verder: omdat God liefde én barmhartigheid is kunnen juist onze stommiteiten en fouten wegen worden waarlangs we God leren kennen. Normaal zouden we het verdienen om ten onder te gaan, maar omdat Gods liefde barmhartig is komt Hij ons juist daar tegemoet indien we om Hem roepen: bezoekt Hij ons in onze ellende. God is dus overmatig goed, we krijgen meer dan we verdiend hebben. De Amerikaanse filosoof Peter Kreeft zegt: de enige twee soorten consistente mensen zijn atheïsten en heiligen: of je wijst zijn bestaan af en vertrouwt helemaal niet op Hem, of je gelooft in zijn bestaan, maar vertrouwt dan ook 100% op Hem. De mesten van ons zitten daar ergens tussenin, maar we zouden dus volledig op Hem moeten vertrouwen, wat ons ook overkomt. Wat niets ontsnapt aan Gods aandacht en voorzienigheid. Hij laat nare dingen toe maar nooit is het buiten zijn bereik. vertrouwen geloven in een mens, een zaak, wetenschap: ja maar wees voorzichtiger mensen zijn zeer goed geschapen maar kunnen tegenvallen vertrouwen, maar geen blind vertrouwen Wat is wetenschap? – zowel systematisch verkregen en geordende objectieve menselijke kennis, – als het proces van kennisverwerving – en de gemeenschap waarin deze kennis wordt vergaard. brede klassieke betekenis alles domein van wetenschap, ook de filosofie en de theologie moderne betekenis allen de zichtbare, meetbare wereld: ruimte, tijd, materie en energie, leven, mens natuurwetenschappen (fysica, chemie, biologie, geologie, kosmologie) menswetenschappen (antropologie, logica en wiskunde veronderstelling: natuurwetten, betrouwbaarheid, dat is een reductie van de kenbare werkelijkheid vaak ook uitgelegd als een waarheidsclaim: er is slechts de waarneembare werkelijkheid discussie tussen empiristen en rationalisten veronachtzaming van de transcendente werkelijkheid, God filosofisch naturalisme, methodologisch naturalisme geloven in de wetenschap in de mate dat zij een vrucht is van de waarneming en de rationaliteit van de mens in de mate dat zij waarheid zoekt omtrent onze wereld (de natuur, de mens, het universum in de mate dat zij beantwoordt aan de roeping van de mens de wereld aan zich te onderwerpen en te beheren als een goed rentmeester in de mate dat zij erkent dat die wereld haar gegeven is geen totaal beschikkingsrecht in de mate dat zij in dienst is van de mensen, de mensheid en de natuur ( paus Franciscus: antropocentrisme, biocentrisme in de mate dat zij niet ten koste van mensen of groeten van mensen opereert ongeboren menselijk leven, gehandicapten, arme volkeren een dienst aan de mensheid, in naam van God in de mate dat zij dus geen uitspraken doet over terreinen waarin zij niet competent is, zoals de filosofie of de theologie wetenschap is niet atheïstisch, maar gedraagt zich nogal vaak atheïstisch vandaar het wantrouwen van veel gelovigen, katholieke en protestanten, ten opzichte van wetenschap Echte wetenschap pleit voor geloof? wetenschap heeft niets bewezen dat God niet bestaat de wetenschap geeft vele aanwijzingen voor het bestaan van God en dus redenen om te geloven het universum vier fundamentele krachten zwaartekracht elektromagnetische kracht sterke kenkracht zwakke nucleaire krachten bepaald: 1 miljoenste seconde na de big bang zijn die waarden vastgesteld de kleinste verandering van die waarden: het universum dat wij kennen zou niet kunnen bestaan sterren zouden zich niet hebben kunnen vormen dat dat alles ‘toevallig’ zo is, gaat tegen ons gezond verstand in kwintiljoen maal kruis of munt gooien? (1018) Fred Hoyle (‘Big Bang’: mijn atheïsme is enorm geschikt door deze ontdekking Big Bang: het universum heeft een begin, dus een oorzaak want niets ontstaat ‘zomaar’ uit het niets: er moet een ‘iets’ zijn dat het ontstaan van het universum uit het niets verklaard: dat noemen wij God Paul Davies (theoretisch natuurkundige): de aanwijzingen voor ontwerp in het universum zijn overweldigend Christopher Hitchens (atheïst): het fine tuning argument is het meest krachtig argument van de andere partij. 1 John Lennox, wiskundige Oxford: ‘Hoe meer we te weten komen van het universum, hoe meer de hypothese dat er een Schepper is aan geloofwaardigheid wint als de beste verklaring voorons bestaan. Leven op aarde2 Carl Sagan3 twee factoren nodig voor leven op aarde: octillioen platen in het universum (1024) septillioen planeten met leven (1021) S.E.T.I (Search for Extraterrestrial Intelligence): telescopen oorverdovende stilte in het universum veel meer factoren nodig voor leven, zeker intelligent leven 50 factoren > een paar duizend planeten denkbaar met leven Peter Schenkel: IN het licht van nieuwe vondsten en inzichten lijkt het passend overdreven euforie ten grave te dragen en een meer met beide bene op de grond – kijk op de zaak aan te nemen … We zouden kalm moeten aannemen dat eerdere schattingen – dat er mogelijk eenmiljoen, honderd-duizend of tienduizend geavanceerde buitenaardse beschavingen in ons melkwegstelsel zouden zijn – niet langer houdbaar zijn. 4 nu weten we: 200 factoren nodig voor leven op een planeet, precies afgesteld Jupiter beschermt ons tegen meteoriet inslagen kans op leven is zéér klein: toch bestaan we en weten we dat toeval kan de verklaring niet zijn: de kans is te klein een intelligente oorzaak is veel geloofwaardiger Evolutie: steeds meer aanwijzingen dat evolutie: het ontstaan van hogere levensvormen uit lagere, een feit is steeds meer voorstellen van hoe materie in staat is zichzelf te organiseren tot complexe structuren en ‘leven’ de kans echter dat dit ‘zomaar’ zou gebeuren is onnoemelijk klein en gaat in tegen de natuurwetten die eerder een verval van de materie voorspellen leven is dus een proces dat tegen die stroom in gaat hoe meer we van evolutie ween, hoe onwaarschijnlijker het wordt dat het ‘zomaar’ gebeurt het heeft duidelijk een richting, naar de mens toe wie haalt de materie in tijd en ruimte het vermogen vandaan om zich te organiseren en zelfbewust leven voort te brengen ook de evolutiebiologie wijst in de richting van een entiteit die het wil en naar een doel leidt evolutiebiologie is dus niet noodzakelijkerwijs atheïstisch zoals velen denken er bestaan wel atheïstische evolutiebiologen,maar die ontkennen een God in wie ook wij niet geloven: een God die niet bij machte zou zijn een universum te scheppen dat kan evolueren tot intelligent, mensen lijk leven, langs natuurlijke processen; hij moet steeds wondertjes doen om de zaak in de goede richt te leiden ‘intelligent ontwerp’ kan gemakkelijk langs de weg van evolutie gebeuren Thomas: Gods voorzienigheid omsluit natuurlijke causaliteit menselijke vrijheid toeval in onze ogen is niet altijd toeval in Gods ogen de overgang van niet naar iets, van levenloos naar levend en van dier naar mens vormen wellicht moment van een bijzonder interventie van God: we weten het niet precies maar biologische evolutie zonder God is ondenkbaar. De menselijke geest: hersenen / ziel zelfbewustzijn verspreid over vele gebieden in de hersenen: een netwerk, niet één orgaan bijna-dood ervaringen: menselijk bewustzijn kan bestaan als de hersenen dood zijn de klinische dood de biologische dood: duurt enkele uren na de klinische dood de ontologische dood: volledige scheiding ziel-lichaam symptomen buiten het lichaam er blijven donkere tunnel, gezogen ar een wit licht diepe vrede wezen van licht, aanwezig herzien van het leven, compleet, zonder schuld of vrees, goed en kwaad terugkeren, gereanimeerd duur: kan een minut zijn, zij ervaren het tijdloos onvergetelijk velen zwijgen, wordt toch niet geloofd de eesten willen daar blijven een teken van de hemel publicaties in vooraanstaande wetenschappelijk tijdschriften: Lancet, Nature 1-1,4 miljoen Fransen, 2 miljoen of meer Dr. Moody USA vergelijkbaar pet verschijningen Lourdes, wonderbaarlijke genezingen, extase, etc de hersenen, het lichaam als substraat van de geest, de ziel geest gaat voor op materie, lichaam evangelisatie Het ontstaan van de wetenschap – in de middeleeuwen in het katholieke westen de juiste opvattingen rond God, mens, wereld de wereld is logisch geschapen God ‘sprak’ het ‘woord’ is vlees geworden en heeft onder ons gewoond God is d auteur van de natuurwetten, maar er niet aan gebonden methodische beperking tot de natuurlijke orde het de universalia zijn slechts namen (nominalisme, William van Occam) het succes van de wetenschappelijke methode: kwantificeren, exactheid de filosofische scheiding tussen geloof en wetenschap door Descartes, die alles wegwierp wat er voor hem gedacht was: Plato, Aristoteles, Augustins, Thomas de wetenschap ging verder zonder het geloof of keerde zich zelfs tégen het geloof in die tijd leven we nu nog voor een deel maar de wetenschap lijkt steeds meer het geloof te hulp te komen Uitdaging van onze tijd herontdekking van de filosofie en de theologie in de cultuur andere lagen van wetenschap: de metafysica en het geloof metafysica: bestaan en niet niet bestaan bestaan is de essentie van God er bestaan universalia (liefde, vrede, gerechtigheid, goedheid, geluk…) de wereld is niet te begrijpen zonder metafysica – Plato de wereld is daarom niet slecht of minderwaardig (Aristoteles) het hogere: dat is de wereld van God (Augustinus) de waarneming en het verstand kunnen ons het hogere, God, doen ontdekken (Thomas) theologie God heeft zich geopenbaard de openarings-geschiedenis is coherent, het geloof is redelijk wij kunnen aannemen dat het om de waarheid gaat de Kerk verzekert ons uiteindelijk door het leergezag waarin God heeft voorzien wij kunnen in redelijkheid aannemen dat er een bovennatuurlijke orde os wij kunnen ons geloof rationeel verdedigen de openbaring en de interpretatie daarvan door de katholieke traditie is geloofwaardig rationeel theologie is een wetenschap met de openbarings-feiten als data en de redelijkheid als denkmethode: logica (net als in de natuurwetenschap): redelijkheid geloof gaat niet in tegen het verstand theologische en biologische argumenten niet van elkaar scheiden en net met lekaar vermengen: de ratio is de brug en kan tot dialoog leiden twee waarheden kunnen elkaar niet tegenspreken Conclusie wees niet bang voor de wetenschap begrijp dat ons geloof ook redelijk is vertrouw, maar niet blind vragen: info@biofides.eu Biofides uw steun website e-mails